Lịch sử - Văn hóa Huế
Khu vườn của thế giới bên kia
Ngày 10 tháng 12 năm 2019.

Triều đại nhà Nguyễn có 13 đời vua nhưng do những lý do lịch sử khác nhau nên chỉ xây dựng được 7 khu lăng tẩm. Mỗi lăng rộng từ hàng chục đến hàng trăm ha, qui mô lớn nhỏ khác nhau, xây dựng, bố cục theo những kiểu dáng khác nhau nhưng vẫn có những đặc điểm chung thống nhất. Bao quanh lăng là một vòng la thành rộng lớn. Phía ngoài la thành ngày trước là vùng đất cấm. Bên trong la thành, xung quanh các công trình kiến trúc có đào hồ thả sen, ven hồ trồng đủ các loại cây thích hợp, có kiểu dáng đẹp. Các công trình kiến trúc ở mỗi lăng thường được bố trí từ ngoài vào trong theo thứ tự: cổng tam quan, sân chầu, nhà bia, điện thờ, lầu gác, hồ sen, đình tạ, sân vườn. Ở trong cùng là bửu thành, nơi đặt thi hài của nhà vua. 

Phần lớn các lăng được xây dựng khi chủ nhân của nó còn ngồi trên ngai vàng cho nên tại đây có đủ cung điện, đình tạ, ao hồ để vua thỉnh thoảng đến vui chơi, tiêu khiển, sinh hoạt cùng đoàn tùy tùng mà lăng Tự Đức là tiêu biểu nhất, được xem là một hoàng cung thứ hai, sau Hoàng thành Huế. Cũng vì vậy, ở mỗi lăng có mỗi vẻ độc đáo riêng về nghệ thuật, tùy theo trình độ văn hóa, năng khiếu thẩm mỹ và tính cách của từng ông vua. Lăng Gia Long hoành tráng với diện tích 28 km2, phía trước có ngọn đại Thiên Thọ làm án, lưng tựa vào 7 ngọn núi nhấp nhô, trùng điệp và hai bên có 14 ngọn núi khác làm tả long hữu hổ. Lăng Minh Mạng thì thâm nghiêm với từng cặp công trình kiến trúc đăng đối, vững vàng, thể hiện tính cách trang nghiêm, đường bệ của một triều đại. Lăng Tự Đức phóng khoáng, hài hòa giữa thiên nhiên sẵn có và sáng tạo của con người với đường nét lãng mạn, trữ tình, gây được cảm xúc mới lạ, bất ngờ cho du khách tham quan, phản ánh được tâm hồn của một ông vua thi sĩ. Lăng Khải Định đồ sộ, tinh xảo, có sự giao thoa của nhiều trường phái kiến trúc phương Đông và phương Tây, phản ánh được buổi giao thời của lịch sử và cả cá tính của ông vua bù nhìn ở buổi mãn chiều xế bóng của chế độ phong kiến Việt Nam.
Gọi là lăng mộ, tẩm thờ nhưng mỗi lăng tẩm Huế là một khu vườn xanh tươi và thơ mộng bởi các nhà kiến trúc tài hoa của hai thế kỷ trước đã biết lợi dụng khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp, của những dãi rừng thông nằm ven bờ sông Hương để đưa các công trình kiến trúc của mình vào một cách hợp lý. Mặt khác, các ông vua nhà Nguyễn cũng đã có ý thức tạo cho mình một cõi thiên đàng ở ngay trên trần thế, để họ hưởng thú tiêu dao khi còn tại vị, trước khi trở thành nơi yên giấc ngàn thu. Chính vì vậy mà ở lăng tẩm Huế không có mùi tử khí, không có ấn tượng của cõi chết mà chỉ thấy cõi thơ, cõi mộng của những tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc đời.
Một người Pháp khi đến thăm lăng tẩm Huế đã ngây ngất trước cảnh thông reo, chim hót, suối chảy, hoa thơm mà viết rằng (đại ý): Các vua nhà Nguyễn đã khôn ngoan mà làm cho nơi tang tóc mỉm cười, vui tươi thổn thức.

  

------------------------------------------------
Thanh Tùng

Tin tức khác
Ngự Hà và vai trò của nó trong hệ thống cấp thoát nước tự nhiên ở Nội thành
Ngự Hà và vai trò của nó trong hệ thống cấp thoát nước tự nhiên ở Nội thành

Mặc dù các tài liệu của triều Nguyễn mà hiện nay các nhà nghiên cứu có được để sử dụng không cho biết nhiều và rõ về hệ thống cấp thoát nước tự nhiên trong Kinh thành, nhưng khi xây dựng một công trình kiên trúc lớn như thế, chắc hẳn các tác giả của nó không thể không suy nghĩ kỹ đến vấn đề này. Địa bàn Thành Nội rộng đến 520 ha. Vũ lượng trung bình hàng năm ở vùng Huế thuộc vào mức cao nhất nước (2.995,5 mm). Lũ lụt lại thường xảy ra trên lưu bồn sông Hương, gây ngập úng cho toàn vùng nói chung và khu vực Thành Nội nói riêng. Do đó, thiết lập một hệ thống tiêu thông thoát nước cho Kinh thành là một việc làm tất yếu của người xưa. Hiện tại, vấn đề ấy lại càng trở nên cấp thiết. Hơn nữa, từ trước đến nay, nó luôn luôn liên quan mật thiết đến cảnh quan thiên nhiên của các công trình kiến trúc trên địa bàn và môi trường sinh thái của bao thế hệ con người cư trú ở đó, bao gồm cả vua quan lẫn dân chúng. Trong hệ thống ấy, Ngự Hà giữ vai trò quan trọng nhất, thứ đến là các ao hồ và cống rãnh. Tất cả đều liên hệ với nhau và thông với mặt nước sông Hương. 

Lễ tế Giao - một lễ hội cung đình độc đáo của Huế
Lễ tế Giao - một lễ hội cung đình độc đáo của Huế

Khi vừa lên ngôi vua Gia Long cho lập đàn Nam Giao ở làng An Ninh để làm lễ tế trời hàng năm. Năm 1806 ông cho lập đàn khác ở vùng gò đồi Dương Xuân. Đó là đàn Nam Giao hiện nay. Đàn xây lộ thiên gồm 3 tầng chồng lên nhau, tượng trưng cho thuyết Tam tài: Thiên - Địa – Nhân. Mỗi tầng có một hình dạng, màu sắc riêng. 

Lịch sử và Lễ tế Tổ nghề Kim hoàn Việt Nam
Lịch sử và Lễ tế Tổ nghề Kim hoàn Việt Nam

Qua bao nhiêu biến động thăng trầm của lịch sử, hàng trăm bảo vật của triều Nguyễn như: ấn vàng, kiếm vàng, sách vàng, đồ ngự dụng bằng vàng… vẫn còn được bảo quản, gìn giữ khá nguyên vẹn tại các bảo tàng, di tích. Đây là những bảo vật vô giá của dân tộc Việt Nam, không những chứa đựng các giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật đặc sắc mà còn phản ánh tài nghệ khéo léo, tinh tế của các bậc thầy nghệ nhân kim hoàn cung đình xưa. Nhưng ít ai biết đến khu lăng mộ tổ nghề kim hoàn đã được triều Nguyễn công nhận, ban sắc phong danh vị tọa lạc uy nghi trên đất phường Trường An, thành phố Huế. 

Bình phong và non bộ trong kiến trúc cung đình Huế
Bình phong và non bộ trong kiến trúc cung đình Huế

Huế xưa nay vốn nổi tiếng với nghệ thuật kiến trúc cảnh quan mang đậm tính chất phong thủy. Trong các yếu tố của nghệ thuật kiến trúc truyền thống Huế, bình phong và non bộ đương nhiên là những yếu tố không thể thiếu. 

Doanh nghiệp Quốc phòng thời nhà Nguyễn
Doanh nghiệp Quốc phòng thời nhà Nguyễn

Từ những ngày đầu vào lập nghiệp ở Đàng Trong, các Chúa Nguyễn đã quan tâm đến hoạt động xuất nhập khẩu và kinh tế biển. Sự hình thành và phát triển rực rỡ của thương cảng Hội An là một minh chứng sinh động nhất về chính sách mở cửa, giao thương với bên ngoài. Các hoạt động vươn ra biển Đông khẳng định chủ quyền lãnh hải và khai thác biển đảo, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, được ghi chép tương đối đầy đủ, thống nhất trong các bộ sử ký của nhà Nguyễn cũng như trong các tài liệu của người nước ngoài. 

Tấm lòng dân Huế với thất thủ Kinh đô
Tấm lòng dân Huế với thất thủ Kinh đô

Ngày 11/5/1884 thực dân Pháp buộc triều đình Mãn Thanh ký điều ước Thiên Tân, cam kết rút quân ra khỏi Bắc Bộ. Được yên ổn về mặt Bắc, chúng quyết định lấn thêm môt bước trên con đường xâm chiếm lãnh thổ nước ta. Với lực lượng quân sự có trong tay, tướng Patenotre buộc triều dình Huế ký hòa ước 6/6 /1884 công nhận sự bảo hộ của chúng; ép triều đình phải để chúng đem quân vào đóng tại Mang Cá nhằm vô hiệu hóa các hoạt động của binh lính ta trong Kinh thành. 

Phát huy giá trị văn hóa Huế trong xây dựng thương hiệu Áo dài Huế
Phát huy giá trị văn hóa Huế trong xây dựng thương hiệu Áo dài Huế

Ngày 7/3, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh cho biết, được sự chấp thuận của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh - Cơ quan thường trực Ban chỉ đạo Chương trình phát triển tài sản trí tuệ tỉnh Thừa Thiên Huế sẽ tổ chức Hội thảo khoa học cấp tỉnh với chủ đề “Phát huy giá trị văn hóa Huế trong xây dựng thương hiệu Áo dài Huế”. 

Kỷ niệm 230 năm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (mồng 5 tết Kỷ Dậu năm 1789 - mồng 5 tết Kỷ Hợi năm 2019): Thuận Hóa – Phú Xuân với chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa
Kỷ niệm 230 năm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (mồng 5 tết Kỷ Dậu năm 1789 - mồng 5 tết Kỷ Hợi năm 2019): Thuận Hóa – Phú Xuân với chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa

Cách đây 230 năm, vào những ngày đầu xuân Kỷ Dậu (1789), quân dân Đại Việt dưới sự lãnh đạo của danh tướng thiên tài hoàng đế Quang Trung đã lập nên chiến công hiển hách đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của triều đình Mãn Thanh. Trong chiến thắng lịch sử có ý nghĩa quan trọng này, nhân dân Thuận Hóa – Phú Xuân đã có nhiều đóng góp tích cực. 

Lễ Dâng hương kỷ niệm 230 năm ngày Nguyễn Huệ lên ngôi tại Phú Xuân (1788 – 2018) và chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (1789 – 2019)
Lễ Dâng hương kỷ niệm 230 năm ngày Nguyễn Huệ lên ngôi tại Phú Xuân (1788 – 2018) và chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (1789 – 2019)

Vào cuối thế kỷ thứ XVIII, vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân gắn liền với những thành tựu to lớn của phong trào Tây Sơn, với tên tuổi và sự nghiệp của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ - Quang Trung, vị danh tướng thiên tài đã đưa phong trào Tây Sơn đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và phát triển lên đến đỉnh cao. 

Tọa đàm “Di sản văn hóa làng xã vùng Huế”
Tọa đàm “Di sản văn hóa làng xã vùng Huế”

Chiều ngày 10/12/2018, thực hiện kế hoạch phối hợp khảo sát, nghiên cứu về chủ đề “Di sản văn hóa làng xã vùng Huế - những nét đặc trưng, vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị”, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế đã phối hợp với Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế tổ chức buổi tọa đàm “Di sản văn hóa làng xã vùng Huế”, kỳ I: Nhân vật lịch sử Hồ Quang Đại và Di sản văn hóa làng Nguyệt Biều (thành phố Huế), làng Hương Cần (Thị xã Hương Trà).